Sardar Gurjari

મંગળવાર, તા. ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૧, ભાદરવા વદ ૭, વિ.સં. ૨૦૭૭, વર્ષ - ૨૧, અંક-૧૦૧

મુખ્ય સમાચાર :
યોર્સ પેઈનફુલી
પીડાનાં ત્રિપરિમાણનો ત્રીજો એંગલ બે વ્યક્તિ વચ્ચેનાં પરસ્પરનાં સંબંધને અનુલક્ષીને હવે જોઈ લઈએ. સોશ્યલ નેટવકર્સનાં આધુનિક યુગમાં લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાની રીત જડમૂળથી આમ તો બદલાઈ ગઈ છે
25/07/2021 00:07 AM Send-Mail
અત્યારનાં સમયની ઘણી બેસ્ટ સેલર બુક્સનાં લેખક ડેન બ્રાઉન એમનાં પુસ્તક એજલ્સ એન્ડ ડીમોન્સમાં એક સુંદર વાત કરે છે - ‘પેઈન ઈઝ અ પાર્ટ ઓફ ગ્રોઅીંગ અપ. ઈટ ઈઝ હાઉ વી લર્ન.’ પીડા એ આપણાં વિકાસનો જ એક ભાગ છે. જેનાથી આપણે શીખીએ છીએ. આજે અહીં આ પેઈન, પીડાની થોડી ત્રિપરિમાણીય વાત કરવી છે. મધર ટેરેસાના શબ્દોમાં કહીએ તો - ‘લોર્ડ, હેલ્પ અસ ટુ એક્સેપ્ટ ધ પેઈન્સ એન્ડ કોન્ફલીક્ટ્સ ધેટ કમ ટુ અસ ઈચ ડે એઝ અપોર્ચ્યુનીટીઝ ટુ ગ્રો એઝ પીપલ એન્ડ બીકમ મોર લાઈક યુ.’ પીડાનો પહેલો એંગલ એ કે, ખરેખર ઈશ્વર આપણને પીડાનાં પાઠ કોઈ નવી તક તરફ લઈ જવા માટે ભણાવે છે. માણસ તરીકે માણસ બનવા અને એથી આગળ ઈશ્વર જેવું બનવા આ પીડા જ તો આપણને ધક્કો મારે છે. જોર કા જટકા ધીરે સે કે પછી ધીરે કા જટકા જોર સે પણ જિંદગીમાં ઘણીવાર જટકો પણ લગાવે તો જોઈએ. આ જટકાની પીડા આપણને ઘણું શીખવી જાય છે. એક ઘરેડમાં જીવાતું બંધીયાર જીવન આમ કોઈ જટકાથી ખુલી જતું હોય છે. આવા જટકાઓ પીડાના જનેતા થઈ આપણને પ્રેરણાદાયી પાઠ શીખવવામાં નિમિત્ત બને છે. પ્લેઝરની પાછળ દોડ મૂકતો માણસ પીડાને પ્રેમ તો નથી કરતો પણ પીડા પોતે તમને પ્રેમ જરૂર કરે છે. પ્લેઝરની પૂંછડી પકડીને એ તમને ફોલો કરતો હોય છે.

ઈમ્તિયાઝ અલીનાં દિગ્દર્શનમાં બનેલી એક બ્રિલિયન્ટ મુવી ‘રોકસ્ટાર’માં આ પીડાને પડદા પર પ્રભાવશાળી રીતે કંડારાઈ છે. જિંદગી મેં કુછ બનને કે લીએ દર્દ હોના ચાહીએ - આવી વનલાઈનર પર પીડાનાં વળાંકો પડદા પર બતાવાતી જિંદગીમાં આવે-જાય છે. ગેઈન અને પેઈનને સીધો સંબંધ છે. માટે ઈફ નો પેઈન ધેટ ઈઝ નો ગેઈન એ એક સત્ય છે. ઈશ્વરની યુનિવર્સિટીનો સીલેબસ અને એ સીલેબસ ભણાવવાની મેથડ બંને અલગ હોય છે. ઈશ્વરનું લ-ય તમને એન્જિનીયર, ડોક્ટર એવું તેવું કશું બનાવવાનું નથી. પરંતુ માણસ બનાવવાનું છે અને આમ માણસ બનવાની તક ભગવાન તમને પીડાનાં પિરિયડ બદલી બદલીને આપે છે. ઈશ્વરની એ રીત હોઈ શકે. અહીં કવિશ્રી હર્ષબ્રહ્મ ભટ્ટની રચનાની પંક્તિ ટાંકવાનું મન થાય છે. તું સહજ ભાવથી જગાડે છે પણ મને લાગતું દઝાડે છે. આ દઝાડવાની પ્રક્રિયા વાસ્તવમાં તો તમને જગાડવાની પ્રક્રિયા છે. આમ પીડાનો પહેલો એંગલ પહેલા પુરુષ એક વચનને સ્પર્શે છે. પીડાનો બીજો એંગલ બીજા પુરુષ અને ત્રીજા પુરુષનાં સંદર્ભમાં જોઈએ તો તમારી પીડા કે બીજા લોકોની પીડા મને કેટલી સ્પર્શે છે એના પરથી માણસાઈનાં તોલમાપ પર મારું એક જન તરીકેનું વજન નક્કી થાય છે. સ્કૂલ-કોલેજનાં પુસ્તકીયા પાઠ્યક્રમોમાં લગભગ આના કોઈ પાઠ ક્યારેય જોવા મળતા નથી. બીજાની પીડા વાંચવા માટે તો તમારી છાતીમાં ચેતનાનું બાઈનોક્યુલર હોવું ઘટે છે. માણસનો હોદ્દો કે સામાજિક પ્રતિષ્ઠાની ઊંચાઈ બીજાની પીડા કળવાનાં માપદંડો ક્યારેય હોઈ શકે નહીં. કોઈ જગ્યાએ વાંચેલું કે, તાડનું વૃક્ષ ઊંચું તો ઘણું હોય છે પણ ખોબાભર છાંયડો આપવાનું પણ એનું ગજું હોતું નથી. આપણી એરકંડીશન્ડ કારનાં કાચને અડોઅડ કોઈને હથેળી જ્યારે ફેલાયેલી હોય છે ત્યારે એની હસ્તરેખાઓની પીડા વાંચવા માટે રસ્તાનું સિગ્નલ પણ તમને લાલબત્તી ધરતું હોય છે, એ હસ્તરેખાઓ વાંચવાની એક ક્ષણિક તક આપતું હોય છે. પણ આપણાં તર્ક તો ગ્રીન સિગ્નલની રાહ તરફ તકાયેલા હોય છે. કારની બારીનાં કાચ પર છપાતી એક ફિંગર પ્રિન્ટ વાંચવામાં મોટેભાગે આપણી આંખ નિરક્ષર સાબિત થતી હોય છે. પીડાનાં ત્રિપરિમાણનો ત્રીજો એંગલ બે વ્યક્તિ વચ્ચેનાં પરસ્પરનાં સંબંધને અનુલક્ષીને હવે જોઈ લઈએ. સોશ્યલ નેટવકર્સનાં આધુનિક યુગમાં લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાની રીત જડમૂળથી આમ તો બદલાઈ ગઈ છે. રેડીમેઈડ સ્માઈલીઝ અને ઈમોટીકોન્સની આપણને ખાસ્સી એવી ગરજ રહે છે. તેમ છતાં ઈ-મેઈલ કે પત્રમાં કોમ્પ્લીમેન્ટરી ક્લોઝમાં આપણે સંબંધનાં સંદર્ભને અનુરૂપ યોર્સ મ્યુઝિકલી, યોર્સ લવીંગલી, યોર્સ ફેઈથફૂલી એવા સ્ટીરીયોટાઈપ શબ્દ પ્રયોગો કરતા રહીએ છીએ પરંતુ ઘણા ખરા સંબંધો પીડા પર ટકેલા અને શ્વસેલા હોય તો પણ આપણે યોર્સ પેઈનફુલી લખી નથી શકતા. લાગણીઓને પણ એના સાચા સ્વરૂપે વ્યક્ત થવામાં પ્રોટોકોલ નડી જતો હોય છે. કજોેડે જીવનનિર્વાહ કરતાં પતિ-પત્ની પેઈનફુલી કનેક્ટેડ કપલ હોય છે. અહીં યાદ રાખીએ કે, આવા પેઈનફુલ સંબંધો પણ એમની પીડાનાં પીલર પર જીવનનાં ઘણાં સત્યો ચણતા રહે છે. માણસ આવા સંબંધોની પીડાથી પણ ધીમે-ધીમે રીબાતો રીબાતો પણ પ્રબુદ્ઘ તો થતો જ જતો હોય છે. તેમ છતાં નિયતિનાં નામે કે સામાજિક દંભનાં બહાને આવું કપલ જિંદગીભર પેઈનફૂલી કનેક્ટેડ રહી ‘પેઈનફૂલી યોર્સ’ બની આયખું પૂરું તો કરી જ લે છે. બિઝનેસ કમ્યુનિકેશનમાં તો આપણે ઓલવેઝ ‘યોર્સ ફેઈથફુલી’ જ લખતા આવ્યા છીએ. એમ્પ્લોયી અને એમ્પ્લોયરનો જો ‘યોર્સ પેઈનફુલી’ એવું લખવાની છૂટ સ્વીકાર્ય કરી દેવામાં આવે તો નેવું ટકા બિઝનેસ કમ્યુનિકેશનમાં જમીન-આસમાનનો ફેર આવી શકે છે. બોસને ઘણીવાર કર્મચારીને પેઈનફુલ પરિસ્થિતિમાં મૂકવાનો અને એમાંથી સેડીસ્ટીક પ્લેઝર પામવાનો વિકૃત શોખ હોઈ શકે. એકની પીડા બીજા માટે પ્લેઝર હોઈ શકે. વાહ રે સાપેક્ષતાનું દારિદ્રય. કર્મચારી પણ બોસને યોર્સ પેઈનફુલી થઈને પણ લખે તો છે ‘યોર્સ ફેઈથફુલી. આ ફેઈથનો અભાવ આવા વર્ક કલ્ચરમાં પેઈનનો જનક સાબિત થાય છે અને આવા કલ્ચરલેસ વાતાવરણમાં વર્ક થયા કરે છે.

આજનાં શિક્ષણને જીવનઘડતર સાથે અને નફા-ખોટનાં સરવૈયે ચાલતાં વર્ક કલ્ચરને જીવન સાથે ખાસ કોઈ નિસબત રહી નથી. વાસ્તવમાં તો પીડાનાં આ ત્રિપરિમાણીય સંદર્ભોને લગતો કોર્સ કે ટ્રેઈનીંગ પ્રોગ્રામ ઈન્ટ્રોડ્યુસ કરવો જોઈએ. પીડા એ એવો પદારથ છે, એવું ફિનોમીના છે જે તમને લાઈફ લર્નિગનાં લેસન શીખવે છે. ક્યાંક એવું ન બને કે ઈશ્વરને કરાતી પ્રાર્થનામાં પણ સર્વધર્મોમાં પ્રાર્થનાના અંતે ‘યોર્સ પેઈનફુલી’ કમ્પલસરી જોડવાનું બીલ પસાર થઈ જાય. Secret Key પેઈન લીડઝ ટુ ગેઈન. પીડા એ જીવનદર્શનની ઉત્તમ શિક્ષક છે. પ્રતિભાવ : joshinikhil2007@gmail.com