Sardar Gurjari

શુક્રવાર, તા. ૯ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૨, માગશર વદ ૧, વિ.સં. ૨૦૭૯, વર્ષ -૨૨, અંક -૧૭૨

મુખ્ય સમાચાર :
થૂલ, સ્થૂળ, થૂલી અને થૂલું
'થૂળ' શબ્દનો બીજો એક અર્થ જાડું, મોટું એવો પણ થાય છે મૂળ તો 'સ્થૂળ'.. સ્થૂળ શબ્દ પણ બે અર્થ આપે છે. નકામું અને જાડું, વજનદાર, ભારે ભરાવદાર. 'થૂલ' જે કણસલા ડૂંડા ઉપર બેસે છે તે પણ દાણો તૈયાર થયા પછી નકામી છે. એટલે 'થૂલ' નો ન-કામું એ અર્થ બેસે છે. એ ઉપરથી આપણે ત્યાં 'થૂલું' શબ્દ આવ્યો છે. 'થૂલું' શબ્દનો અર્થ થાય.- લોટ ચાળતાં નીકળેલલો છાલાં વગેરેનો ભાગ ભૂકો
02/10/2022 00:10 AM Send-Mail
દાણામાં આવેલા બાજરીના ડૂંડાં ઉપર બેઠેલા નાનાં નાનાં ફૂલોની રુંવાટી,-'થૂલ બેઠું' એવો શબ્દ પ્રયોગ ખેડૂતો કરે છે.'થૂલ' શબ્દમાં સ્થૂળનો ભાવ નિહિત હશે કે શું ? બહારથી દેખાય છે તે થૂલ.. થૂલને કયારેય સ્પર્શ કર્યો છે? થૂલ આખા ડૂંડા ઉપર શિસ્તબદ્ઘ બેઠા હોય છે. થૂલ એકવચન નથી, થૂલ બહુચવન છે. થૂલને પણ ગંધ હોય છે એના અસ્તિત્વ નીચે બીજને દાણાને આકાર મળે છે. આમ તો ધાન પાકે- પકવે એ ઘટનામાં એનો હિસ્સો નાનો નથી. ઘણા ખેડૂતો એવું બોલે છે. થૂલ બેઠું જ નહિ, થૂલ આવે તે પહેલા રોગ આવ્યો. આ બધી ઘટનાઓ થૂલનું મહત્વ સૂચવે છે. થૂલ એ કણસલા ઉપર બેઠેલું એક બખતર છે. ઢાલ છે. સુરક્ષા છે. થૂલમાંથી પવન-પ્રકાશ અંદર જઇ શકે. એ ગર્ભરક્ષા કરે છે અને ગર્ભનું સંવર્ધન પણ કરે છે. સંસ્કૃત 'તૂલ' ઉપરથી આવેલો શબ્દ છે એમ કોશકાર નોેંધે છે. થૂલ જયાં જયાં હોય ત્યાં રક્ષણ અને સંવર્ધન બંનેનું કામ કરે છે. થૂલ એ મૂળ તત્વને સાચવે છે- સંરક્ષે છે - ઢાંકે છે પણ એ તત્વ વિકાસ પામે છે એને સહાયક પણ બને છે. સમગ્ર માયા ઇન્દ્રિયો ઉપર આચ્છાદિત થઇ ગયેલું થૂલ છે. ઇન્દ્રિયો આત્માના માર્ગ અંદરથી વળે એ એનો આશય છે. પરંતુ માનવજાત પ્રયોજન ભૂલી બેઠી છે. થૂલ ને જ મૂળતત્વ માની એની આસપાસ આંટાફેરા મારે છ, તત્વચૂક થવાનું કારણ જ માયા છે. 'થૂલ' ના પ્રાકૃતિક પ્રયોજનને સમજીએ તો આપણને માયાના અસારપણાનો ખ્યાલ આવે. આપણે ભ્રાન્તિમાં, ભ્રમણામાં જ જીવીએ છીએ. માયામાં- થૂલમાં જ ભૂલા પડયા છીએ. થૂલ ભ્રાન્તિ છે- જીવન તો અંદર રહેલું મૂળ તત્વ છે.

'થૂળ' શબ્દનો બીજો એક અર્થ જાડું, મોટું એવો પણ થાય છે મૂળ તો 'સ્થૂળ'.. સ્થૂળ શબ્દ પણ બે અર્થ આપે છે. નકામું અને જાડું, વજનદાર, ભારે ભરાવદાર. 'થૂલ' જે કણસલા ડૂંડા ઉપર બેસે છે તે પણ દાણો તૈયાર થયા પછી નકામી છે. એટલે 'થૂલ' નો ન-કામું એ અર્થ બેસે છે. એ ઉપરથી આપણે ત્યાં 'થૂલું' શબ્દ આવ્યો છે. 'થૂલું' શબ્દનો અર્થ થાય.- લોટ ચાળતાં નીકળેલલો છાલાં વગેરેનો ભાગ ભૂકો. એ પણ કામમાં લેતા નથી એટલે 'થૂલ' નું અર્થમૂળ જે ન-કામું છે તે થૂળ એમ થાય છે.. એ રીતે સૂક્ષ્મનું વિરોધી 'સ્થૂળ' થાય તો બીજી રીતે ન-કામું એવો અર્થ પણ થાય. લાક્ષણિક રીતે જોઇએ તો જે જોઇ શકાય છે - તે સ્થૂળ... એ જે બારીક છે તે સૂક્ષ્મ... પેલી રુંવાટી દેખાય છે એ ઝીણી હોવા છતાં સ્થૂળ- થૂલ ગણાય. પણ એની ભીતર જે કંઇ છે તે તત્વ સૂક્ષ્મ... આત્મતત્વ એ રીતે સૂક્ષ્મ છે. અવળવાણી જેવું થાય, પણ આપણે થૂળ શબ્દના મૂળને જાણીએ તો બરાબર અર્થ કરી શકીએ.

'કરવા ગયા કંસાર અને થઇ ગઇ થૂલી' એ કહેવતમાં પણ 'થૂલી' શબ્દનો અર્થ ઘઉની એક પ્રકારની વાનગી થાય છે. એ વાનગીમાં ખાંડ નહિ, મીઠું નંખાય. પાણી વધારે પડે.. કંસારનો જ લોટ હોય પણ મીઠું અને પાણી વધારી પડી જતાં એ થૂલી બની જાય પછી તો એની વ્યંજના વિસ્તરે છે. કશુંક શુભ-સારું કરવાનું હોય તેની જગ્યાએ કશુંક અશુભ કે ખરાબ થઇ જાય ત્યારે એ કહેવત વપરાતી હોય છે. ત્યાં પણ થૂલુની તુલના કંસારની તુલનામાં ઊતરતા ક્રમે આવે છે. થૂલી શબ્દ કંસારની જ માને છે, ઉપમાન તો કંસારને જ ગણે છે. 'થૂલું' શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ લોટને ચાળવાથી નીકળેલો છાલાં વગેરેનો ભૂકો.. 'થૂલું કાઢવું' એટલે દાણામાંથી છાલંા છૂટાં પાડવા.' આજે તો ખેડૂત મજૂરોનું થૂલુ કાઢી નાખ્યું - જેવા પ્રયોગો થકવી નાખવાનો અર્થ પણ થાય છે - માર મારવાનો અર્થ પણ કાઢી શકાય.. 'થૂલું કાઢવું ' એક અર્થ ચળામણ પણ કરી શકાય. 'થૂલ' એટલે ભારે જાડો- એમાંથી સ્થૂલ શબ્દ આવ્યો. વળી પાછુ જે સૂક્ષ્મ નથી તે માટે પણ સ્થૂળ શબ્દ વપરાય. 'સ્થૂળ જગત માયાવી છે. સૂક્ષ્મ જગતનો જ મહિમા છે' આવાં વિધાનો જ્ઞાનીજનો કરે છે. સત્વ વગરની વાતને થૂલા જેવી કહે તો પણ જાણીતો છે. 'કરવા ગઇ કંસાર ને થઇ ગઇ થૂલી'માં પણ 'થૂલી શબ્દનો અર્થ કંસારથી વિરૂદ્ઘનો-મીઠું નહિ, તીખું... ઉપરનું નહિ, નીચેનું એવી ઉચ્ચતાવત્તા પણ એમાં પ્રવેશે છે. માયાને કારણે માનવીમાં મમત્વ પ્રવેશે છે. માયાને કારણે આત્મતત્વ ઢંકાઇ જાય છે. મમત્વને માણસ કંસાર માનીને માયામાં -સંસારમાં રચ્યો પચ્યો રહે છે - પણ એ ભૂલી જાય છે કે સાચો કંસાર - સાચું સત્વ તો આત્મતત્વ છે એને વિસારે પડાય નહિ - થૂલીને કંસાર માનીને જીવનારા મનુષ્યને ભ્રાન્તિમાંથી બહાર લાવવા માટે પણ થૂલી શબ્દ ઉપયોગી બની રહે છે.